Aan de slag met mindmappen
Mindmappen met Kleuters
Je kunt met kleuters heel goed werken aan mindmappen, bijvoorbeeld in combinatie met prentenboeken.Maar hoe doe je dit precies?
Het maken van een mindmap is een groepsproces. Je werkt met een vast schema met deelvragen rondom het boek die ook telkens weer terugkeren bij ieder volgend prentenboek.
Een verhaalschema is dan ook heel goed te gebruiken voor een mindmap.
Wat zijn de regels voor mindmappen?
Veel mensen zijn het er al over eens dat Mindmappen handig is om grote hoeveelheden leerstof of informatie snel overzichtelijk te maken.
Binnen het onderwijs zijn de toepassingen ook legio. Op mijn yurlspagina over mindmappen vind je uitlegfilmpjes over Mindmappen en handige links naar artikelen over Mindmappen met kleuters.
Wat zijn eigenlijk de regels voor Mindmappen?
Een aantal regels liggen vast en helpen je om een vast format aan te houden.
- Werk op zo groot mogelijk (minimaal A3) formaat papier in landscape (= liggend) formaat.
- Plaats het onderwerp of de titel van een boek altijd in het midden.
- Een mindmap lees je van binnen naar buiten. Het belangrijkste staat dus in het midden, de dikke takken geven de categorieën aan, de takken die daar weer uit voortkomen geven de subcategorie aan.
- Takken krijgen altijd een zijtak vanuit het einde van de tak, dus niet vanaf het midden van de tak. Zijtakken kun je ook nog twijgjes geven, ook die komen vanuit het einde van de zijtak.
- Woorden plaats je altijd boven een tak. Lidwoorden worden wel toegevoegd maar geen zinnen. Lidwoorden zijn weetwoorden, ze moeten geautomatiseerd worden en vragen om taalgevoel bij het toepassen. Voor veel kinderen is dit daarom lastig, overal waar het kan , is het dus wijs om lidwoorden standaard toe te voegen.
- Kleurgebruik is belangrijk. Elke tak met de bijbehorende zijtakken, krijgt een eigen kleur. Hierdoor blijft de verdeling in categorieen visueel goed zichtbaar.
- Gebruik plaatjes of tekeningen die duidelijk zijn en plaats ze boven de takken bij de woorden.
- De logische volgorde van de takken is die waarin je de leesrichting met de klok laat mee draaien.
- Maak een mindmap altijd samen met een groep of een kind, aanpassingen ook altijd samen maken
- Print de mindmap uit of kopieer hem. Hang één kopie op in de klas, gebruik de andere kopieën voor spelvormen.
Maar ik kan niet tekenen?
Wat ik altijd terug hoor is de opmerking “maar ik kan niet tekenen”. Mijn antwoord is dan altijd hetzelfde, dat dit niets uitmaakt.
Het belangrijkste is dat je de tekening of het plaatje samen met de kinderen kiest of maakt.
Thuis alvast mooie plaatjes plakken, of op een later tijdstip zonder de kinderen erbij, dat werkt niet.
Je hebt dan zeker een prachtige mindmap, maar het is dan jouw mindmap. Om er later verwerkingsoefeningen mee te kunnen doen, moet het een mindmap worden van de kinderen. Maak zo’n mindmap dus altijd samen.
En die mooie plaatjes van internet dan?
Je kunt vooraf wel afbeeldingen of foto’s verzamelen en eventueel alvast uitprinten, maar laat dan een keuzemogelijkheid open zodat je samen het meest passende plaatje kunt kiezen met de kinderen.
Zo wordt het toch iets van hen zelf en kun je die prachtige plaatjes van het internet toch nog gebruiken.
Extra tips voor mindmappen
- Bedenk vooraf wat je doel is. Wil je brainstormen, maak dan een woordweb. Wil je onderlinge relaties in een netwerk categoriseren, maak dan een mindmap
- Bedankt dat de kracht van een mindmap het visuele aspect is . Werk daarom met goede kleuren, duidelijke afbeeldingen en korte teksten (lidwoord + zelfstandig naamwoord of een werkwoord)
- Denk vooraf na over die onderlinge verbindingen. Bedenk dan meteen hoeveel takken je wil gaan maken, houd hier rekening mee met de ruimte op je papier.
- Kom je ruimte tekort, plak er dan nog een stuk papier aan vast, ga niet rommelen met kleine lettertjes of scheve teksten. Houd het overzichtelijk.
- Pas je tekstgrootte aan, aan de plaats in de mindmap. Woorden bij de hoofdtakken schrijf je groter of dikker dan woorden in de zijtakken en de twijgjes.
- Alle woorden moeten steeds linkbaar zijn naar het onderwerp van de mindmap.
- Plaats de afbeeldingen boven het woord en de tak, zodat je eventueel nog een uitbreiding eraan vast kunt maken met een twijg.
- Gebruik een mindmap voor verschillende doelen, zie hiervoor de download inspiratie-reader onderaan dit artikel
Waar gebruik je een mindmap nog meer voor?
Mindmappen kun je voor heel veel doeleinden inzetten. Op de site van Bazalt heb ik een handig overzicht gevonden wat je onderaan dit artikel kunt downloaden. Het beschrijft nog eens de regels van het mindmappen en geeft meteen ook meerdere toepassingsmogelijkheden.
Leuke toepassingen voor taaldoelen zijn:
- Letters aanbieden en woorden erbij bedenken (*klankherkenning)
- Woorden zoeken die rijmen en categoriseren op bijvoorbeeld onzinwoorden, namen en echte woorden. (*taalvorm en *taalinhoud))
- Voorwerpen van een thema in de juiste categorie plaatsen (*ordenen en logisch redeneren)
- De belangrijkste gebeurtenissen uit een verhaal visualiseren (*verhaalopbouw)
- Woorden indelen op categorie (woordsoorten, spellingscategorie) (*taalvorm)
Bij taalzwakke kinderen kun je een eerst starten met de concrete voorwerpen te categoriseren in hoepels. Dit wordt dan later vertaald naar de takken van de mindmap.
Wil je meer lezen over spelvormen bij mindmaps, lees dan verder in mijn blog: Spelen met mindmaps.
Wil je meer lezen over het maken van mindmaps met digitale tools, lees dan mijn blog : Mindmaptools, mijn top 5.
Ga aan de slag met mindmappen
Ga aan de slag met een Mindmap op papier of digitaal.
Kies de vorm die bij jou het beste past




Dropbox, iCloud aan koppelen en je kunt je mindmaps als PDF downloaden of verzenden.









Dit is een erg leuke en creatieve workshop geworden al zeg ik het zelf :-). Ik neem je in deze workshop kort mee langs de doorgaande lijn van begrijpend lezen en de haken en ogen voor taalzwakke kinderen in het bijzonder. Vervolgens loop ik een aantal werkwijzen langs en ga daarna aan de slag met mindmappen en prentenboeken. Ik zet je aan de slag met een boek zodat je de volgende dag hier ook meteen mee aan de slag kunt gaan in jouw groep. Hier heb ik al een keer een artikel over geschreven en ik refereerde daar ook al naar de site van Rianne Hofma. Zij heeft hier ook geweldige mindmap ideeën beschreven. Ook heb ik al een keer een persicopeuitzending gedaan rondom visualiseren en mindmaps met veel positieve reacties. Al die reacties hebben mij geïnspireerd tot het ontwikkelen van deze workshop.
Verder ben ik deze vakantieweek gestart met het ontwikkelen van de workshop Tablets en taalzwakke kinderen. Even in het kort gezegd: Ik geef in deze workshops uitleg over Kinderen met TOS en neem 4 apps onder de loep die je met weinig moeite kunt gebruiken om via de tablet gerichte taal en vooral betekenisvolle taal aan te bieden aan jouw leerlingen.
Ik neem je mee door deze apps en laat je er ook mee aan de slag gaan tijdens de workshop zodat je de volgende dag meteen ermee aan de slag kunt gaan met jouw leerling of groep.
Deze workshop laat zien dat Tablets en TOS een goede aanvulling op elkaar kunnen zijn.
Mijn werkgever Auris is gelukkig ook enthousiast. Ik mag dan ook mijn eerstkomende workshops op onze eigen locatie in Breda geven. Ze worden daarnaast ook opgenomen in het Cursusaanbod van Auris.
Heb je interesse dan kun je altijd contact opnemen met mij via info@jufmarita.nl of via het cursuscentrum van 





Wij zijn het thema begonnen met een telefoontje van bang mannetje naar de klas. Hij was op zoek naar de toverboom. De kinderen konden niet vertellen waar die stond maar wel dat bang mannetje misschien zou kunnen bellen. Want onze eigen toverboom in de klas (die we een dag ervoor al hadden gemaakt en benoemd zonder het boek te vermelden) was dan wel van papier maar die had immers ook een telefoon. Kinderlogica, heerlijk!
De dag erna kregen we een brief met een pakje. Hierin zat het prentenboek waarin wij het grote avontuur konden lezen in het Wilde woeste woud. Wat is het toch een geweldig boek, de kinderen zaten ademloos te luisteren naar het grote avontuur en alle spannende figuren die het bange mannetje tegenkwam. Ik heb de tekst hier en daar wel aangepast. Voor kinderen met Taalontwikkelingsstoornissen (TOS) zijn woorden als toverkol te lastig om zomaar toe te voegen. Ik vul dan aan met een aantal synoniemen zoals toverheks en heks. Ook het principe van het dapper worden had wat nadere uitleg nodig voor mijn leerlingen. De gedachten van de toverboom moesten verduidelijkt worden door de toevoeging: “Maar dan heb je alle enge dingen dus gezien en je was niet bang? Dan ben je toch al dapper?” Ook het taartje op het eind, voor het spook onder zijn bed, was lastig. Ik heb dit veranderd in een taartje voor de poes, want die was tenslotte ook heel dapper meegegaan naar het wilde woeste woud.
In het project wordt het inrichten en werken met een bakkerswinkel uitgelicht. Maar omdat ik het thema hiervoor al een boekenwinkel had in de klas, hebben we nu voor een heksenhuisje gekozen.

Op de verteltafel is een bosomgeving gemaakt voor de kinderen die wat rustiger spel kiezen, met bosdiertjes en twee kaboutertjes. Hiermee wil ik een demonstratiespel uitvoeren na de herfstvakantie.
